Foto cortesia di Valbona Jakova e Robert Martiko
KUR NUK KËRKOHET SHPËTIM APO NGUSHËLLIM, POR THJESHT DËSHMOHET BOTA ASHTU SIÇ ËSHTË, E ZHVESHUR, E FTOHTË, REALE.
Rreth poezisë “Kënga e ëmbël e dunave”, me autore Valbona Jakova
Poezia “Kënga e ëmbël e dunave” është një meditim mbi përjetimin e kohës, rrënjët e qenies dhe kufijtë e ekzistencës njerëzore në përballje me natyrën e amshuar dhe të pamëshirshme. Në strukturën e saj poetike, ajo ndërthur imazhe të fuqishme të natyrës, sidomos të shkretëtirës dhe dunave, si metafora të harresës, kalimit të kohës dhe shpërbërjes së kujtesës. Filozofikisht, kjo poezi mund të lexohet si një reflektim mbi përkohësinë e jetës njerëzore dhe përpjekjen për të gjetur një domethënie në kufijtë e harresës, duke u endur në territore ku historia është vetëm jehonë dhe materia bëhet gjurmë e një shpirti të humbur.
Figura e trupit të hapur të çasteve, që zbërthejnë të tashmen, është një imazh që në fenomenologji sugjeron përjetimin e kohës si një përbërje çastesh të shpalosura, njëkohësisht të pranishme dhe të kaluara. I ngjan konceptit të Bergson për “kohën e pastër” (la durée), që nuk matet në mënyrë mekanike, por përjetohet si një rrjedhje e brendshme, si një vetëdije që kapërcen ndarjen klasike ndërmjet së tashmes dhe së kaluarës. Përshëndetja e dikurshme që “ngjallet për të shëruar fjalë” lë të kuptohet për rolin e kujtesës, që ndonëse e zhdukur, ringjallet përmes gjuhës dhe ndjesisë poetike si një mënyrë për të kapërcyer boshllëkun e humbjes.
Pjesa tjetër e poezisë e thellon këtë përjetim duke e vendosur shpirtin në një vend ku koha dhe hapësira ndahen nga forca-arketip si dielli, era, shkretëtira, entitete që gjykojnë, përvëlojnë, shkatërrojnë dhe ruajnë. Këto janë simbole të përjetësisë natyrore, që sfidojnë subjektin njerëzor. Shpirti që “derdhej në një figurë hyjnore” mund të lexohet si një përpjekje për t’u bashkuar me një realitet që e kapërcen materien, një gjendje të ndërmjetme ku vetë qenia synon të dëgjojë jehonën e vetvetes në përjetësi.
Jehona e hapave të udhëtimit dhe kockat që kërkëllijnë mbi dunat janë imazhe të prekshme të historisë së humbur, të kalimit të njerëzve mbi tokën që nuk i mban mend me emra, por vetëm si tinguj, si dridhje të largëta. Poezia futet në një rrjedhë që mund të shihet si tragjike, ku liria e njeriut është gjithmonë e kërcënuar nga fati i pashmangshëm i harrimit dhe shkatërrimit, ashtu siç sugjeron edhe jehona përpëlitëse në fund, ku çdo kujtim bëhet pluhur dhe këngë e hidhur e dunave natën.
Në strofën e fundit, poezia nxjerr në pah një shpirt që nuk pranon të ndërtojë iluzione mbi atë që është tashmë e fikur -nuk ndërton “grataçela në zemra të vdekura”, por qëndron i zhveshur përballë një bote që ekziston pa zbukurime dhe pa pretendime shpëtimi. Kjo nuk është më një thirrje për kthim te ndjeshmëria njerëzore, por një pohim i qetë i asaj që është: dunat që këndojnë, lule të përgjakura që shuhen, gishta që numërojnë tinguj -të gjitha janë shenja të një realiteti që vepron dhe shfaqet pa nevojën për domethënie të jashtme. Poezia nuk kërkon shpëtim nga harresa, as nuk i jep një zë nostalgjisë: ajo dëshmon mënyrën e të qenit të botës -të ftohtë, të pavarur, të bukur në thyerje -ku edhe kujtimi është vetëm një dridhje e përkohshme mbi sipërfaqen e kuarcit.
QUANDO NON SI CERCA SALVEZZA O CONSOLAZIONE, MA SEMPLICEMENT IL MONDO VIENE TESTIMONIATO COSÌ COM’È, NUDO, FREDDO, REALE.
Intorno alla poesia “Il dolce canto delle dune”, di Valbona Jakova
La poesia “Il dolce canto delle dune” è una meditazione sul vivere del tempo, sulle radici dell’essere e sui limiti dell’esistenza umana di fronte alla natura eterna e spietata. Nella sua struttura poetica, lei riesce a intrecciare potenti immagini della natura, in particolare del deserto e delle dune, come metafore dell’oblio, del passare del tempo e della dissoluzione della memoria. Filosoficamente, questa poesia può essere letta come una riflessione sulla caducità della vita umana e sul tentativo di trovare un significato ai confini dell’oblio, vagando in territori dove la storia è solo un’eco e la materia diventa la traccia di un’anima perduta.
La figura del corpo aperto degli istanti, che dispiega il presente, è un’immagine che in fenomenologia suggerisce l’esperienza del tempo come una composizione di momenti in dispiegamento, simultaneamente presenti e passati. Assomiglia al concetto bergsoniano di “tempo puro” (la durée), che non viene misurato meccanicamente, ma viene vissuto come un flusso interiore, come una coscienza che trascende la divisione classica tra presente e passato. Il saluto di un tempo che “sorge per guarire le parole” allude al ruolo della memoria, che, sebbene estinta, viene rianimata attraverso il linguaggio e il sentimento poetico come mezzo per superare il vuoto della privazione, della perdita. Il resto della poesia approfondisce questa esperienza collocando l’anima in un luogo in cui tempo e spazio sono separati da forze archetipiche come il sole, il vento, il deserto, entità che giudicano, bruciano, distruggono e proteggono. Questi sono simboli dell’eternità naturale, che sfidano il soggetto umano.
L’anima che “si riversa in una figura divina” può essere letta come un tentativo di unione con una realtà che trascende la materia, uno stato intermedio in cui l’essere stesso aspira a percepire l’eco di sé nell’eternità.
L’eco dei passi del viaggio e le ossa che scricchiolano sulle dune sono immagini tangibili di una storia persa, del passaggio di uomini su una terra che non li ricorda per nome, ma solo come suoni, come vibrazioni lontane. La poesia entra in un flusso che può essere visto come tragico, dove la libertà umana è sempre minacciata dall’inevitabile destino di oblio e distruzione, come suggerisce l’eco convulso alla fine, dove ogni ricordo diventa polvere e il canto amaro delle dune di notte.
Nell’ultima strofa, la poesia rivela un’anima che si rifiuta di costruire illusioni su ciò che è già estinto – non costruisce “grattacieli in cuori morti”, ma si erge nuda di fronte a un mondo che esiste senza ornamenti e senza pretese di salvezza.
Non si tratta più di un invito a tornare alla sensibilità umana, ma di una silenziosa affermazione di ciò che è: dune cantore, fiori insanguinati che appassiscono, dita che contano i suoni: sono tutti segni di una realtà che agisce e appare senza bisogno di significati esterni.
La poesia non cerca la salvezza dall’oblio, né dà voce alla nostalgia: testimonia il modo d’essere del mondo – freddo, indipendente, bello nella sua vulnerabile fragilità – dove persino la memoria è solo un fugace tremolio sulla superficie del quarzo.
Magiche Emozioni dell'Anima 