Foto cortesia di Robert Martiko
ROBERT MARTIKO
Si trovano in una grande difficoltà, solo le anime cieche o incapaci di pensare razionalmente, anche quando glielo spieghi, non sono più in grado di discernere la grande distanza tragicomica tra i presunti più grandi poeti della dittatura, rispetto a quella freschezza nuova, offerta dai poeti di oggi. La differenziazione si basa su un gigantesco abisso tra le due categorie. I primi furono impastati dal materialismo di soli cinque sensi, quanti quelli dell’animale, di puro carattere fratricida, che si è misurato con tutto il mondo con quasi 100 milioni di morti, mentre i secondi, aggiungendo ai sensi il necessario spirito artistico individuale, ha creato le società più civili del mondo.
Fu proprio nel contatto temporale con questo tipo di spirito straordinario che nacquero le opere più gigantesche della storia delle lettere e delle arti. Le parole anima o punto di riferimento stabile sembrano semplici, ma proprio questi concetti, legati ad un mondo invisibile delle cose, scoperto già 2500 anni fa, nell’antica Grecia, fecero gettare le prime basi della Civiltà Occidentale.
Poiché, senza la loro partecipazione, l’uomo sarebbe ancora oggi un partecipante stabile della giungla primitiva, fondata sul principio della forza e del diritto del più forte. Ma venite a spiegare tutte queste cose a un vero accademico nelle vesti di un analfabeta titolato, segretamente innamorato di tutte le sciocchezze fratricide del passato, chiuso nella caverna della scuola dell’onnipresente Uomo Nuovo Socialista in Albania.
È interessante notare che questa categoria fatale, con una capacità di pensiero insufficiente, non pensa nemmeno di appartenere a questo mondo tragico. Il motivo per cui ho scritto quanto sopra è una poesia della poetessa Valbona Jakova, che parla della misteriosa presenza di Dio nel mondo. Nessuno l’ha visto, è vero, ma d’altronde, da un punto di vista molto pratico, non manca il continuo processo di umanizzazione dell’uomo, dal primo giorno in cui è apparso sulla terra.
Ciò avviene proprio grazie alla presenza di questa sorta di Spirito invisibile, o meglio del Logos, che nella lunga storia della staffetta filosofica, prese diversi nomi a partire da Eraclito, Anassagora, proseguito con Hegel e molti altri, per arrivare fino a Heidegger , il più grande filosofo del secolo scorso.
L’Autrice nei suoi versi poetici sottolinea che, sebbene i segni del Mistero diventino così evidenti in rapporto diretto al tipo di società che si va costruendo, non mancano i ciechi, responsabili dello stato disperato della società. Gli echi di questa situazione sono le urla delle ferite di chi vuole superare da secoli questa tragedia e ancora non ci riesce. Perché dalle rovine del pensiero, fuori dal Tempo e dalla Storia, non può nascere nulla di nuovo. Come dolce aspirazione al cambiamento, Valbona Jakova presenta nei suoi versi le dune del deserto in una forma armoniosa, come se fossero create appositamente da una mano celeste, che, per le anime aperte, rimangono sempre una bella speranza di cambiamento.
Mentre gli ostacoli al progresso, i dinosauri storici malevoli, in ridicole pose accademiche, senza nemmeno avere la minima idea di come funzionino il Tempo e lo Spazio, non sono altro che tragici esseri temporanei, fatti di sabbia di quarzo, in relazione all’eternità umana, con un aspetto stabile carattere universale. Chissà quando verrà il giorno in cui anche in Albania, le Grandi Istituzioni statali del pensiero, le ridicole-profane commissioni per l’assegnazione dei premi letterari, impareranno queste cose semplicissime, elementari, che stanno alla base della civiltà e delle arti occidentali. Al contrario, è meglio vivere per secoli in una grotta, senza alcun tentativo di entrare nel mondo delle cose che producono la vera libertà umana, liberando per sé la società albanese, bisognosa oggi più che mai della storia.
Traduzione di Valbona Jakova.
Robert Martiko
Vetëm shpirtrat e verbuar ose të paaftit, për të menduar në mënyrë racionale, madje edhe kur ua shpjegon, nuk janë në gjendje të dallojnë distancën e madhe tragjikomike midis gjoja ish poetëve më të mëdhenj të Diktaturës, në krahasim me atë freskinë e re, që ofrojnë poetët e ditëve të sotshme. Diferencimi bazohet në një humnerë gjigante ndërmjet të dy palëve. Të parët i brumosi materializmi i vetëm pesë shqisave, po aq sa ato të kafshës, me karakter të pastër vëllavrasës, që u mat në gjithë botën me afër 100 milionë të vrarë, ndërsa të dytët, duke iu shtuar shqisave edhe shpirtin e domosdoshëm artistik individual, krijuan shoqëritë më të qytetëruara në botë.
Pikërisht në kontakt kohor me këtë lloj shpirti të jashtëzakonshëm u krijuan veprat më gjigante në historinë e germave dhe të arteve. Duken të thjeshta fjalët shpirt apo pika referimi të qëndrueshme, por pikërisht këto koncepte, të lidhura me një botë të padukshme gjërash, të zbuluara qysh para 2500 vjetësh, në Greqinë e lashtë, u bënë shkak të hidheshin themelet e para të Qytetërimit Perëndimor.
Sepse, pa pjesëmarrjen e tyre, njeriu do të ishte dhe sot e kësaj dite një pjesëmarrës i qëndrueshëm i xhunglës primitive, të bazuar në parimin e forcës dhe të së drejtës së më të fortit. Por eja tia shpjegosh këto gjëra një akademisti aktual në trajtën e një analfabeti të lartë me tituj, i dashuruar në mënyrë të fshehtë me gjithë plehrat vëllavrasëse të së kaluarës, i mbyllur në shpellën e shkollës së Njeriut të Ri Socialist, sot i kudondodhur në Shqipëri.
Interesante është se këtij lloj tipi fatal, me pamjaftueshmëri për të menduar, as që i shkon fare ndër mend se i përket kësaj bote tragjike. Shkak për të shkruar sa më sipër u bë një poezi e poeteshës Valbona Jakova, që bën fjalë për praninë e mistershme të Zotit në botë. Nuk e ka parë askush, është e vërtetë, por në anën tjetër, në aspektin tejet praktik, nuk mungon procesi i pandërprerë i humanizimit të njeriut, nga dita e parë kur u shfaq në tokë.
Kjo ndodh pikërisht nga prania e këtij lloj Shpirti të padukshëm, apo më mirë të Logos, që në historinë e gjatë të stafetës filozofike, mori emra të ndryshëm duke filluar me Heraklitin, Anaksagorën, vijoi me Hegelin dhe sa e sa të tjerë, për të arritur deri te Hajdeger, filozofi më i madh i shekullit të kaluar.
Autorja në rreshtat e saj poetike vë në dukje se edhe pse shenjat e Misterit bëhen aq shumë të dukshme në lidhje direkt me llojin e shoqërisë që ndërtohet, nuk mungojnë njerëzit e verbër që janë shkaktarë për gjendjen pa shpresë të shoqërisë. Jehona e kësaj gjendjeje janë ulërimat e plagëve te atyre qe duan te kapërcejnë këtë tragjedi në shekuj dhe përsëri nuk mundin tia dalin në krye. Sepse nga gërmadhat e mendimit, jashtë Kohës dhe Historisë, nuk mund të lindë asgjë e re. Si një aspiratë e ëmbël për ndryshim, Valbona Jakova paraqet në vargjet e saj dunat e shkretëtirës në një trajtë harmonike, si të krijuara posaçërisht prej një dore qiellore, që, për shpirtrat e hapur, mbeten gjithnjë një shpresë e bukur për ndryshim.
Ndërsa penguesit e progresit, dinozaurë keqbërës historikë, në poza qesharake akademike, pa pasur as idenë e gjërave sesi funksionon Koha dhe Hapësira, nuk janë veçse qenie të përkohshme tragjike, prej rëre kuarci, në raport me përjetësinë humane, me karakter të qëndrueshëm universal. Kushedi se kur do të vijë dita që edhe në Shqipëri, Institucionet e Mëdha Shtetërore të Mendimit, komisionet qesharake-profane të dhënies së çmimeve letrare, të mësojnë këto gjëra fare të thjeshta, elementare, që qëndrojnë në themelin e civilizimit dhe arteve perëndimore. Krejt ndryshe, pëlqehet më mirë ngujimi shekullor në shpellë, pa asnjë përpjekje për tu futur në botën e gjërave që prodhojnë Lirinë e vërtetë humane, çliruese për vet shoqërinë shqiptare, sot në nevojë më shumë se kurrë në histori.
Valbona Jakova
Il dolce canto delle dune
Pareva il corpo aperto
degli attimi
che rivelano il presente,
una presenza allungata del tempo
dall’animo antico,
un saluto d’una volta
che risorge per curare parole…
La sua origine nascosta
aveva fissata
all’ingresso dello spazio,
accanto al tempo che scorre
sul limitare del deserto,
accanto al vento che spinge
le creste delle dune,
accanto all’occhio giudice
del sole che brucia.
E come sogno argentato
di tutti gli spiriti umani,
si versava
in unimmagine divina
e lì stava visibile,
per ascoltare un eco.
Urlava su orme piagate
l’eco dei passi di viaggi
sugli anni strisciando.
Là in fondo,
oltre il velo di quarzo:
eco rantolante,
eco di scheletri,
eco d’ossa secche
in moto crepitante,
fiori funebri condannati
che ascoltano la morte
che conta le gocce
del loro sangue.
La morte che cammina su passi
d’uomo, che conta fiori del deserto.
La notte, tutto la notte,
quando con labbra arse le dune
intonano una melodia consolante.
Nel corpo aperto degli attimi,
QuellAnima, Amore di marzo
vide grattacieli costruiti
in cuori morti.
Fiori del deserto insanguinati.
Dita dargento che tuonano,
che scricchiolano, che contano,
suoni, oroe fantasmi di quarzo.
Kënga e ëmbël e dunave
Dukej si trupi i hapur
i çasteve që me rradhë,
zbërthejnë të tashmen,
një prani e zgjatur e kohës
me shpirt të lashtë,
një përshëndetje e dikurshme
që ngjallet për të shëruar fjalë…
Prejardhjen e tij të fshehtë
e kishte ngulur
në hyrje të hapsirës,
pranë kohës që rrjedh
buzë shkretëtirës,
pranë erës që shtyn
kreshtat e dunave,
pranë syrit gjykues
të diellit që djeg.
Dhe si ëndrra e argjentë
e të gjithë shpirtërave njerëzor,
derdhej në një figurë hyjnore
dhe aty qëndronte i dukshëm,
për të dëgjuar një jehonë.
Ulërinin mbi gjurmë të plagëta
jehona hapash udhëtimi
mbi vite, duke shkuar rrëshqanë.
Atje në fund,
tej vellos prej kuarci:
jehonë përpëlitëse,
jehonë skeletesh,
jehonë kockash të thara
në lëvizje kërkëllitëse,
lule varresh të dënuara
që dëgjojnë vdekjen
të numërojë pikat e
gjakut të tyre me uri grabitëse.
Vdekjen të ecë mbi hapa njerëzish,
të numërojë lule shkretëtire.
Natën, gjithçka natën,
kur me buzë të plasura
dunat këndojnë një melodi habitëse.
Në trupin e hapur të çasteve,
Ai Shpirt, si dashuri marsi,
pa grataçele të ndërtuara
në zemra të vdekura.
Lule shkretëtire të përgjakura.
Gishta argjenti që kumbojnë,
që thërrmojnë, që numërojnë,
tinguj, arë…dhe fantazma kuarci.
BIOGRAFIA DI ROBERT MARTIKO
Robert Martiko è nato il 7 giugno 1948 a Argirocastro. Si è laureato all’Università di Tirana, facoltà di Ingegneria Meccanica, nel 1967. E vissuto a Valona dal 1948 fino all’estate del 1990. Oggi vive con la famiglia a Corfù, dedicandosi con passione alla letteratura. Robert Martiko è: AMBASCIATORE DELLA PACE UNIVERSALE, MEMBRO DELL’ACCADEMIA ALBANESE-AMERICANA DELLE SCIENZE E DELLE ARTI.
IL CENTRO ALBANESE DI ARTE E CULTURA, lo ha insignito del Titolo: – PRINCIPE DELLA PAROLA ARTISTICA, con la motivazione: “Per il suo prezioso contributo come giornalista, come noto scrittore, ricercatore e analista, a Corfù e oltre. Le opere pubblicate sono: “LOmbra-luce delle anime perdute” – romanzo (2006) “Sacrifici estremi” – romanzo (2007) ” Labbandonato” – romanzo (2008) “Un premio per lo scrittore di morte” – romanzo (2009) “Due vite di Ikaro” – romanzo (2012) “La vera Madonna, viva o morta?” – romanzo (2014) “Aprire il tempo chiuso” – pensieri sotto forma di citazioni (2021) “L’eternità senza tempo” – romanzo (2021) “Il cielo è caduto sulla terra – Saggio su LASGUSH PORADECI (2022) “Saranda – Città eterna “-Esse (2023).
Oggi vive con la famiglia tra la GRECIA e l’ ITALIA, dedicandosi con passione alla letteratura.
Magiche Emozioni dell'Anima 